MỪNG NĂM MỚI HẾT KHỦNG HOẢNG

CHÚC MỪNG NĂM TÂN MẼO
CHÚNG TA HẾT XUI XẺO
TIỀN BẠC KHÔNG CÒN HẺO
....... KHẺO

XUÂN QUÊ, NGHỀ MỌN

Giáp tết, ở quê nắng lên chói chang quá đầu mà khí trời vẫn còn se lạnh. Nông dân đã nghỉ tay từ nửa tháng trước. Giờ thì ngoài việc chăm chút mấy luống rau, hoa để "ăn tết", chỉ còn nước chiều chiều lai rai. Trưa hè im ắng, chả có một tiếng gà gáy; thậm chí còn nghe cả tiếng ngáy trưa của ông nông dân trên chỏng tre. Chợt có tiếng hô vang vang khắp xóm mà chả ai để tâm càu nhàu. "Hớt tóc ăn tết …đây". Hóa ra đó là tiếng rao của ông thợ hớt tóc dạo già; ông chạy chiếc xe đạp lọc cọc khắp làng trên xóm dưới, cạp quần kẹp lại bằng hai cái kẹp áp bằng cây cho ống đừng dính sên. Có mỗi một câu mà ông lặp lại cả ngày có hơn hàng trăm bận. Nhiều khi nắng trưa nóng và uể oải quá, ông chỉ hô chữ tóc và tết. Vậy mà ai cũng biết, họ đâu cần nghe hết câu. Dịp tết như vầy mỗi ngày ông cũng kiếm được 6-7 "cái đầu", mỗi cái 3.000 đồng (trẻ em thì 2.000). Vị chi, tròm trèm hai chục ngàn. Chỉ có hai chục ngàn nhưng đối với ông là cả vận hội mà mỗi năm chỉ đến một lần. Ông nói: Đàn ông xã này do tôi hớt tóc không đó. Có người một năm chỉ hớt có 2-3 lần. Mà ông trời chắc cũng thương nghèo nên tóc của họ lâu ra lắm chú ơi! Một thằng nhỏ mặc tà lỏn, chạy theo kêu: Tóc, tóc. Vô đây hớt cho con, cho mấy anh con, rồi ba con nữa. Trúng mánh rồi, ông nghĩ. Nhưng biết đâu hớt xong họ sẽ mang con gà giò ra trả tiền công. Vậy cũng được. Chỉ một tháng cuối năm, thu nhập của ông đủ để ăn một cái Tết miền quê tươm tất.

Cô Sáu ở chợ xã hầu như không thể đóng cửa hiệu uốn tóc của mình, ngày cũng như đêm. Có năm đến giao thừa còn phải làm đầu cho mấy cô, mấy bà ăn Tết. Cô than sao họ không lo uốn tóc trước đi, đợi đến tết tới nơi mới làm. Mấy bà cười tỏn tẽn, làm đầu sớm quá, đến Tết nó cũ! Chủ mấy cửa hiệu ở chợ, mấy cô gái con nhà khá giả thì cầu kỳ, mốt này mốt nọ. Có khi họ lên chợ huyện, chợ tỉnh làm đầu cho sang. Còn tiệm uốn tóc ở xã như cô Sáu và mấy người khác nữa chỉ phục vụ chủ yếu cho mấy đứa học sinh và dân quê chính cống. Con nhỏ học trò, cô cho đi xuống mấy ấp xa xa từ ba bữa trước. Nghe đâu nó kiếm cũng khá. Một cái đầu tóc cắt uốn cũng phải mười ngàn, gần cả chục ký lúa chứ chơi sao. Uốn tóc tại nhà, nướng kẹp bằng lò than. Vậy mà có khối người kêu réo làm không kịp. Thật là no dồn đói góp. Cận Tết thì việc làm không hết, nhưng ăn tết xong có khi nghỉ tới đầu tháng hai. Nhưng có nghỉ thêm tháng nữa cũng được. Một tháng làm tết bằng cả mấy tháng trong năm. Phen này sau tết, về tỉnh học thêm ông thầy mấy chiêu mới bấm tóc, ủi tóc gì đó. Còn phải mướn thêm người để lo thêm dịch vụ làm móng. Tự nhiên mấy bà ở xã chợt rộ lên mốt sơn móng tay, không đủ người phục vụ mới chết chứ! Ngoài cửa có một chị thập thò. Cô sáu nói với ra: Trưa đi nghe, bây giờ đông quá.

Bác Hai xe lôi ngồi uống cà phê ở góc chợ huyện. Bình trà này nữa là thứ tư. Bác đợi mấy cô cậu ở xã coi ca nhạc, hội chợ xong mới chở về. Họ bao rồi, đi về 15.000 đồng, sáu đứa, nhưng chắc đợi tới 11, 12 giờ. Mấy hôm rày, chở người ta đi chợ từ xã ra huyện, từ huyện quay về, chiếc xe Dream tàu của bác muốn xì khói. Xe thì xì khói nhưng chủ thì vui như tết. Tết là dịp kiếm ăn của bác và mấy ông xe ôm kia mà. Nghề nào còn nghỉ tết, chứ bác thì đâu có nghỉ. Sáng mùng một năm nào cũng vậy, thắp nhang ông bà xong. Leo lên xe là tới chiều mới xuống. Người ta đi chơi đâu mà lắm thế. Có khi người ta bao xe lôi chạy tuốt lên tỉnh, cả mấy chục cây số. Cực, nhưng một chuyến 8,9 chục ngàn, tính ra cây số thì lời hơn. Thôi thì ăn tết sau vậy.

Thằng Hùng thợ may có cái lưng xem chừng cứ còng thêm trong mấy ngày giáp tết. Nó may từ sáng đến tận khuya, mà vẫn không kịp. Vợ nó chịu hết xiết nên đi ngũ từ nảy giờ. Còn nó thì ráng thêm chút nữa. Bà Ba xóm trên, mới ghé thăm chừng xem nó may bộ đồ ăn tết cho bà xong chưa. Để lên bàn mấy cái bánh phồng mới nướng rơm còn nóng hổi, bà nói nhỏ với nó như sợ có ai nghe thấy: ráng nhe, mai tao lấy nghe. Năm nào cũng vậy, sau ngày đưa ông Táo, hai ba tháng Chạp là bắt đầu giai đoạn thức trắng đêm để may đồ. Cái áo sơ mi ăn công có 15.000 đồng, cái quần 25.000, bộ bà ba 20.000. Kể ra vợ chồng nó kiếm cũng khá đó chứ. Xong mùa này kiếm cả triệu bạc, chứ có phải chơi đâu. Vậy mà cứ than đến rát ruột. Nào là bây giờ thanh niên đâu còn ai may đồ mặc nữa. Ở ngoài huyện mấy cái sơ mi, quần tây coi sang trọng hết sức mà có mấy chục ngàn. Thêm một tí tiền là có ngay một bộ tinh tươm, hàng hiệu. Trên túi áo, túi quần còn có thêm cái lô gô gì đó trông thật bảnh. Nó nói gần đây nó may quần thì ít còn sửa quần thì nhiều lắm, mà chủ yếu là lên lai quần, 2000 đồng một cái! Nó nói qua tết nó xin cho vợ nó vô làm xí nghiệp may mới mở trên huyện cho rồi. Vợ nó vươn vai ngáp mấy cái rồi ra ngồi may tiếp, cứ như nảy giờ nó chưa đi ngủ. Vậy là vẫn còn kiếm ăn bằng nghề may, được đấy chứ.

–—

Mấy cây mai cổ thụ từ đầu trên đến xóm dưới đã bắt đầu trổ hoa, gió Tết càng thổi tợn. Chợ búa càng tấp nập, sung túc vui vẻ. Người ta bảo tết chỉ vui nhờ những ngày Giáp tết, mọi người mua bán, chuẩn bị sắm sửa các thứ. Chứ đến mùng Một thì coi như hết rồi. Đối với những người như ông thợ hớt tóc, bác xe lôi, cô uốn tóc và chú thợ may… ở dưới xã thì quả đúng như vậy. Họ không mong mùng một, mùng hai mà chỉ ước cho những ngày cận tết này dài thêm ra để cho cơ hội kiếm sống cứ mãi rộn ràng. Nói vậy thôi chứ ai mà không mong tết đến. Ai cũng cười bảo vậy.

CẦN THƠ: XA VÀ GẦN

Mấy ông khách nuớc ngoài hay hỏi Cần Thơ cách TP. Hồ Chí Minh bao nhiêu? 174 ki lô mét. Gần thế à? Đi khoảng bao lâu? Gần 5 giờ đồng hồ. Xa đến thế à? Quả thật, để đi đến Cần Thơ không biết là gần hay xa.

Một nhà đầu tư có cơ sở ở Sài Gòn, đến thăm khách hàng ở Cần Thơ. Tám giờ sáng ông đã khởi hành, đến nơi chỉ còn kém 15 phút là hai giờ chiều. Hỏi thăm khách hàng dăm câu lấy lệ. Đói quá nên đi ăn tô phở cho nhanh, rồi rời Cần Thơ về lại Sài Gòn. Trông ông ta thật thảm hại. Công việc không làm được gì mà phải mất cả ngày trời ngồi xe, cực nhọc. Ông tự nhủ, chắc sẽ không bao giờ đi như vậy nữa. Chỉ mỗi việc đi lại khiến cho các nhà đầu tư thật sự nản lòng. Còn nhớ khi cầu Mỹ Thuận chưa xây, quốc lộ 1A chưa nâng cấp, dân Cần Thơ và các tỉnh ngán ngẩm vô cùng khi có việc đi thành phố và ngược lại dân Sài Gòn cũng không vui sướng gì khi về miền Tây. Sau đó, có tàu cánh ngầm chạy tuyến này chỉ đúng 4 tiếng nên giới kinh doanh mừng quá chuyển sang đi tàu.

Cầu xây xong, đường làm xong, những tưởng đã êm. Tàu cánh ngầm ế khách dẹp luôn vì đi xe nhanh hơn, rẻ hơn. Dân chúng vui mừng một lúc. Ai dè… đùng một cái do mấy tay tài xế dỏm lái ẩu gây chết nguời quá mạng trên đoạn đường này nên bây giờ người ta chỉ cho chạy có đoạn 40 ki lô mét, có đoạn 50 ki lô mét/giờ (thậm chí có đoạn 30 ki lô mét/giờ!). Hôm trước, một anh bạn suýt bị máy bay bỏ lại ở Tân Sơn Nhất vì cứ ngỡ mất khoảng 4 giờ là về đến thành phố, nhưng vì bị "bắn tốc độ" nên xe bò mãi đến 5 tiếng rưỡi mới tới. Vì vậy, bây giờ về Cần Thơ hay lên Sài Gòn đều phải đi trước cả ngày cho chắc ăn. Gần mà xa.

Cần Thơ, cũng có sân bay ở Trà Nóc. Có lúc cũng được khai thác, nhưng ít khách nên thôi luôn. Năm 95 - 96 có lần một ông bạn đi từ Sài Gòn về Cần Thơ trên chuyến bay chỉ có hai người! Đoạn đường không này chỉ mất có 20 phút bay (loại máy bay nhỏ) nên người ta đùa bảo chưa kịp thắt dây an toàn đã tới. Vậy mà mọi người vẫn chưa được hưởng dịch vụ vận chuyển này. Mỗi lần về TP HCM họp hành, mấy người bạn ở xa xôi cả ngàn ki lô mét như Đà Nẵng, Hà Nội khởi hành cùng một lúc nhưng khi mình đến nơi thì có người ngủ được mấy tiếng đồng hồ trong khách sạn rồi! Thế mới sướng. Xa mà gần.

Người dân đi đường đã nản, huống chi mấy nhà đầu tư. Vấn đề vận chuyển đi lại như thế đã không thể thuyết phục họ đầu tư mạnh vào khu vực này. Trừ khi… nếu Cần Thơ có sân bay, nếu được phép chạy nhanh thêm một chút…

UCRAINA, ĐƯỜNG CÒN XA QUÁ XA

Một phần của Xô viết xưa

Lần đầu đến Ucraina vào những ngày đầu thu trong lòng nhiều lo lắng về những bất ổn về an ninh khu vực của Liên Xô cũ, nhất là sau biến cố Beslan. Sau mười giờ bay từ Hà Nội sang Moscow, chúng tôi chuyển máy bay sang Kiev, thủ phủ của Ucraina. Bước ra khỏi phòng chờ để lên máy bay, không ai bảo ai nhưng trong lòng người nào cũng thắt lại khi trông thấy chiếc máy bay TU-154 đang chờ! Đã thế khi nhìn những đường viền cao su sờn rách thấy cả lớp bố bên trong ở cửa máy bay và nội thất cũ xì ai cũng chờn chợn. Một chị chủ doanh nghiệp, cười nói suốt chuyến đi vậy mà giờ ngồi im thin thít, hai tay nắm chặt ông Phật bằng ngà, lâm râm cầu nguyện.

Rồi chiếc máy bay hồng hộc đưa mọi người đến Kiev sau hơn một giờ bay. Thủ tục xuất nhập cảnh ở đây làm nhiều người ngao ngán. Hộ chiếu có visa chưa chắc đã vào được. Thái độ của nhân viên cũng không thân thiện. Gần cả giờ sau, đoàn các doanh nghiệp TP. Hồ ChíMinh mới qua được cửa ải. Có người thông cảm bảo: thời khủng bố mà! Tuy nhiên, trái hẳn với những ấn tượng "khủng khiếp" ban đầu, sự hiền hòa, hiếu khách của người dân làm mọi người vui trở lại. Thế nhưng trên gương mặt mỗi người hình như có điều gì đó nghĩ ngợi, băn khoăn lắm.

Chúng tôi rời Kiev để về Kharkov bằng xe hơi. Mất hơn 4 giờ để đi hết đoạn đường 500km. Dọc đường, những hàng sồi, phong hun hút cứ vùn vụt qua cửa xe. Lá đã bắt đầu vàng. Phong cảnh cứ như những bức tranh đồng quê của Levitan. Nhìn những cánh đồng lúa mì bạt ngàn vàng óng dưới nắng chiều mới hiểu vì sao bậc thầy Trương Nghệ Mưu chọn Ucraina để quay những cảnh tượng hùng tráng cho Thập điện mai phục. Dọc đường thỉnh thoảng cũng có những nơi nông dân nhóm chợ tự sản tự tiêu, bày ra hàng nông sản như khoai tây, cà chua, mật ong, táo…Một bà già ngồi đan áo, trước mặt là một rỗ khoai tây còn đầy đất, vài lọ mật ong.

Kharkov cổ kính cũng như nhiều thành phố Châu Au khác, nhưng rất trầm lặng, yên bình. Những chiếc xe điện chạy dọc ngang thành phố, lâu lâu bắn lửa xoèn xoẹt. Những đôi tình nhân ngồi ôm nhau trong những công viên đầy cây xanh và bồ câu. Trong công viên có bán nhiều đồ lưu niệm, đặc biệt các con búp bê Matrioska Nga xinh xắn. Một ông già mặc chiếc áo jacket dày, sờn vai; tay cầm túi nylon nhặt một lon bia rỗng lên săm soi. Tôi dõi theo xem ông ta làm gì. Ong đặt lon xuống đất lấy chân đạp bẹp dí, nhặt lên cho vào túi! Rồi đi nhặt tiếp…

Kharkov "by night" cũng nhộp nhịp không kém. Nhiều quán bar, có múa khỏa thân. Gần hai chục sòng casino. Thanh niên ở đây hút thuốc rất dữ, con gái cũng thế; như là một thứ mốt thời thượng. Kharkov như còn đang chập chững, trở mình giữa một nền kinh tế thị trường còn khiên cưỡng.

Đất lành của người Việt

Đến Ucraina đặc biệt là Kharkov, ai cũng biết đến tập đoàn Technocom của người Việt nam, là một doanh nghiệp hàng đầu ở đây đã tạo ra công ăn việc làm cho gần 4000 lao động Ucraina. Anh Phạm Nhật Vượng, chủ tịch tập đoàn, một doanh nhân trẻ chỉ mới 36 tuổi cho biết Technocom đã đầu tư xây dựng, 3 nhà máy sản xuất mì ăn liền hiệu MIVINA, 1 nhà máy sản xuất gia vị, 1 nhà máy in và cả một trung tâm y tế Phương Đông với tổng số vốn pháp định 15 triệu đôla. Các sản phẩm này có mặt khắp các siêu thị. Khoảng 7000 người Việt ở Ucraina (trong đó 5000 người ở Kharkov) đang tham gia vào các hoạt động thương mại tại Ucraina. Cộng đồng người Việt ở đây được đánh giá rất cao về những đóng góp của họ trong nền kinh tế Ucraina, đặc biệt là một cộng đồng rất đoàn kết và có tính tổ chức cao.

Ucraina trong Liên Xô cũ trước đây là một trung tâm công nghiệp nặng. Sau khi Liên Xô tan rã, Ucraina rơi vào tình trạng khủng hoảng trầm trọng về kinh tế xã hội. Buổi sáng, đi dọc theo con đường Moscovsky ở Kharkov, chúng tôi thấy nhiều nhà máy còn đóng cửa bỏ hoang. Trước cổng còn đầy đủ các huy hiệu mà các nhà máy này đạt được trước đây như huân chương Lê nin, huân chương lao động…(Ở quảng trường trung tâm Kharkov còn một tượng Lê Nin rất đẹp, nghe đâu chỉ còn vài cái ở các nuớc thuộc Liên xô cũ). Anh Thái, chủ tịch Hội người Việt toàn Ucraina nói nhỏ ông nào muốn đầu tư mở nhà máy ở Ucraina qua đây sẽ được mua rẻ mấy nhà máy này…

Cộng đồng người Việt tại Ucraina là những cựu sinh viên sang học tập tại Liên Xô trước đây, những người đi lao động tại các nhà máy… sau khi Liên Xô tan rã nhiều người thậm chí không có tiền mua vé về nuớc. Họ buộc phải ở lại và tìm cách kiếm sống. Và ở Ucraina họ đã thành đạt. Nhìn những ông chủ Việt bên các công nhân Ucraina, ai cũng cảm thấy họ khá thật. Nhiều người đùa, người Việt ở Kharkov là công dân hạng nhất của nước bạn đấy.

Rất dễ gặp người Việt tại Kharkov; đặc biệt là ở các chợ, trung tâm thương mại. Ở chợ Barasonova-một đầu mối bán buôn rất lớn của Kharkov và cả các các tỉnh lân cận- hơn phân nữa chợ là do người Việt quản lý. Văn phòng Ban quản lý có cả một bộ phận phiên dịch cho người Việt. Đi đâu cũng thấy người Việt đang mua bán, nhiều người Ucraina cũng thuê các quầy ở đây để bán hàng. Trông giống như chợ An Đông ở Sài Gòn, nhưng to lớn hơn nhiều lắm. Chợ lúc nào cũng nhộn nhịp; đa phần là bán hàng dệt may, giày dép. Có cả nơi bán cơm hộp cho người mình. Vào ngày thứ hai và thứ năm hàng tuần, chợ không hoạt động ban ngày mà chỉ họp chợ vào lúc 12 giờ khuya. Cả ngàn xe tải về đậu kín bãi xe, còn xe hơi thì không đếm nổi. Các huyện ở Kharkov và các tỉnh chung quanh, người ta về đây mua hàng hóa về bán lại. Việc bán buôn bận rộn đến mức mua lẻ người ta không bán!

Một ngôi làng Việt khoảng 60 ha đang mọc lên. Các căn hộ cao tầng bao chung quanh để bán cho cộng đồng người Việt ở đây. Giữa làng có tượng Thánh Gióng, có khu massage, có công viên nước. Những người Việt nam tại đây đang vừa hòa nhập với cộng đồng người bản xứ vừa tập hợp đoàn kết để bảo vệ và hỗ trợ cho nhau. Chúng tôi có tham gia một tối lửa trại cuối tuần trong một khu nghỉ mát của tập đoàn Technocom, tổ chức cho công nhân viên người Việt. Người lớn ca hát, trẻ con vui đùa. Nếu không có các nhân viên phục vụ và bảo vệ người bản xứ thì không ai nghĩ rằng mình đang ở đất nuớc Ucraina. Giữa rừng thông, các ca khúc truyền thống Việt nam từ loa phát ra vang vang, cùng với cà pháo mắm tôm, canh rau đay… khiến những người xa xứ cảm thấy quê nhà đang ở gần bên. Ngoài ra, người Việt tại đây còn có cả một tờ báo Tuần tin quê hương và…VTV4. Thấy truyền hình đang hát một tuồng cải lương, tưởng là đang xem băng dĩa, hóa ra dân mình bên đây lúc nào cũng bật đài VTV4!

Thị trường cho hàng Việt nam: xa mà gần

Thị trường Ucraina nói riêng và các nước thuộc Liên Xô cũ nói chung không phải là một thị trường mới mẽ đối với Việt nam. Chỉ sau khi Liên Xô tan rã, việc mua bán, thanh toán phức tạp, cùng với cuộc chạy đua của các doanh nghiệp vào thị trường các nước Au Mỹ khiến cho việc xúc tiến thương mại vào thị trường này dần dần bị bỏ quên. Năm 2003 tổng kim ngạch thương mại giữa Ucraina và Việt nam là 253 triệu đôla, trong đó ta xuất khoảng 40 triệu đôla; chủ yếu là hàng dệt may, cao su, giầy dép, thuốc, gạo…

Hàng Việt nam vào các nước Liên Xô cũ, cũng như Ucraina hiện nay hầu như chỉ thông qua các kênh phân phối của người Việt đang sinh sống và làm ăn tại đây. Anh Hải, một thành viên của ban quản lý chợ Barasonova tâm sự với một vẻ mặt buồn buồn rằng chợ của người Việt ta nhưng hiện nay chỉ bán toàn hàng Tàu, hàng Thổ (Thổ nhỉ kỳ). Bởi vì, hàng của họ quá rẻ: cái áo sơmi của họ bán lẽ chỉ có 3 đô la (dĩ nhiên là giá nhập chỉ gần 2 đôla!), cái áo jacket da chỉ có 10 đô! Anh kể lại cuộc làm ăn của mình, cũng của đại bộ phận người Việt ở chợ này rằnhg trước đây dân mình hay "đánh hàng" từ trong nước sang. Dần dần, người Tàu chào giá rất thấp. Trả trước 10% là hàng về tới biên giới, thêm 10% nữa là có thể mang hàng về bán, chừng tháng sau mới trả tiếp. Vậy là hàng mình hết cửa!

Anh Nguyễn Tri Bổng, Phó TGĐ Tribeco thấy hàng giải khát đóng hộp đóng chai của Ucraina trong mấy siêu thị ở Kharkov mà ngao ngán. Giá rẻ như bên mình. Nếu vận chuyển vào đây thì khỏi bán. Thế nhưng, anh cho rằng cũng còn có cửa vì anh có mấy thứ mà bên này không có. Trông thấy áo quần của May Tây Đô đem qua triển lãm, các doanh nghiệp ở chợ Barasonova cừơi lắc đầu bảo rằng hàng cao cấp quá, người ta không có tiền mua đâu. Rồi cũng tự họ nhận ra rằng nếu đem mấy bộ này vào hệ thống siêu thị thì lãi gấp 2-3 lần! Không có thị trường nào là bảo hòa cả mà chỉ là chưa tìm ra "ngõ ngách" mà thôi. Anh Nguyễn Thanh Sơn, giám đốc công ty Agrex âm thầm mua gói trà chỉ để mang địa chỉ trên bao bì về, rồi gởi thơ sang chào hàng… Còn chị Phạm Việt Nga, GĐ Dược Hậu Giang cứ cười tủm tỉm vì thấy hàng của chị cũng có bán trong các quầy thuốc Tây ở Kharkov.

Cần phải có một đầu mối bên này để điều phối, quản lý, xúc tiến thương mại… Hơn ai hết đó chính là những người Việt đang thành công trong thị trường này và không thể không có một cơ quan xúc tiến trong nước đứng ra đại diện các doanh nghiệp trong nước để quan hệ với các doanh nghiệp Ucraina. Các doanh nghiệp cùng đi với chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh Lê Thanh Hải trong chuyến công du sang Kharkov muốn bán hàng cho Ucraina lắm nhưng còn nhiều gút mắc cần tháo gỡ; đặc biệt là việc thanh toán. Nghe đâu, nắm được tâm tư này Chủ tịch Lê Thanh Hải dự kiến sẽ đề nghị các cơ quan xúc tiến thương mại của TP. Hồ Chí Minh phối hợp với cộng đồng người Việt tại Kharkov mở một Trung tâm Hàng Việt nam tại đây.

Ucraina vừa xa vừa lạ. Nhưng ở đó bao nhiêu bà con người Việt đang sinh sống và làm giàu nơi xứ người do vậy mà lại rất quen, rất gần. Ngồi chờ gần mười tiếng đồng hồ ở sân bay Borispol Kiev và Domodedovo Moscow nhìn các cửa hàng hàng hóa còn thưa thớt, chợt nghĩ có lẽ đây là một sân chơi vừa tầm cho các doanh nghiệp của ta. Nói theo kiểu của anh Lê Như Ai-TGĐ Sapuwa là vừa "size" và nhiều khả năng thắng.

Những hàng phong lá vàng hơn hôm mới đến chạy ngược về sau. Tạm biệt Ucraina và hẹn rằng sẽ lại đến.

Chiếc bánh Trung thu ngày xưa và bây giờ

Mỗi khi mùa Trung thu là tôi lại nhớ đến những cái bánh Trung thu thuở còn là sinh viên nhận 17kg gạo một tháng. Cứ đến những ngày này, chúng tôi thường tặng những chiếc bánh cho nhau. Có khi hai đứa cùng tặng nhau một chiếc bánh pía. Cái bánh lúc bấy giờ nghe đâu nhân chỉ toàn khoai lang, mật đường và mỡ vụn, nhưng cái ngon lành của nó vẫn còn trong ký ức cho đến bây giờ. Những lần cùng nhau ăn bánh Trung thu ngày xưa, thường được tô vẽ bằng những câu chuyện của tuổi thơ. Tôi kể cho nàng nghe những chiếc đèn ông sao tự làm bằng tre, đèn cầy tự tạo bằng cách nấu sáp nhặt được đổ vào trong những cái ống bằng cọng lá đu đủ..., những buổi dâng cộ đèn kết thúc bằng cảnh tranh bánh của nhau, đèn bị cháy toang. Tuổi thơ của nàng với một góc bánh nướng mậu dịch cùng những ngọn nến làm bằng hạt bưởi phơi khô xỏ xâu, chạy rong bờ hồ Hoàn Kiếm, nắm đuôi hát: "...đèn ông sao với đèn cá chép, đèn thiên nga với đèn bướm bướm" . Những chiếc bánh ngày xưa không đắt tiền nhưng ngọt lịm, đến giờ còn mãi thòm thèm.

Bánh Trung thu bây giờ khác xưa nhiều lắm. Người ta không gói bánh từng bốn cái một, chồng lên nhau, bọc bằng một lớp giấy màu đỏ thấm đẫm dầu như trước đây. Những cái bánh bây giờ có bao bì riêng biệt, đựng trong những hộp thiếc thật quý phái. Nhân bánh bây giờ rất là đa dạng, không chỉ có đậu xanh hột vịt, giò heo bắc thảo mà còn có cả nhân sôcôla, rồi trà xanh...như lá rụng về cội nữa chứ. Cô sinh viên ngày xưa, nay đã là bác sĩ và mẹ của các con tôi và lâu rồi nàng không còn mua bánh pía cho tôi ăn vì sợ ăn nhiều sẽ tiểu đường! Cũng qua hỏi thăm nhiều người chúng tôi phát hiện ra rằng gần đây, người ta không còn mua bánh Trung thu đơn thuần để ăn trong dịp lễ tết này nữa, mà để biếu nhau là chính. Do vậy cái bánh càng bắt mắt, cái hộp càng đẹp thì mới bán được. Bán được nhưng có nhiều người kháo nhau rằng, sau Trung thu, có khối nhà mang đi đổ hàng đống bánh!

Đèn cầy được thay bằng đèn pin và những chiếc lồng đèn ông sao bằng giấy kính được thay bằng Tôn ngô không bằng nhựa có gắn mô tơ phát ra nhạc. Cũng may, sau mấy ngày chơi chán. Bọn trẻ đâm ra mê mẫn với chiếc lồng đèn bằng mà tôi bỏ ra cả ngày chủ nhật để làm. Cái thú đốt đèn cầy đi rón rén, tránh gió cho đèn đừng tắt làm sao có thể thay thế bằng đèn lồng chạy pin. Nhưng chiếc bánh nướng xẽ đã hai ngày mà vẫn còn phân nửa, bọn trẻ không thích ăn bánh Trung thu, chúng mê sôcôla hơn. Với lại, bây giờ hàng ngày chúng có thiếu thứ của ngọt nào đâu. Trăng đang dần lên nhưng không ai hay vì đèn đường sáng choang, từ đầu con phố đã nghe bọn trẻ con hát cải biên: Tết Trung thu đốt đèn đi chơi, Em đốt đèn nhưng hết pin rồi...."

NHÀ BÁO ĐI TRỒNG DƯA…

Dạo cuối thu năm rồng, trời đồng bằng sông Cửu Long còn mưa như trút. Một ông bạn làm cho công ty giống gợi ý cung cấp giống dưa Đài loan cho trồng mấy công ăn Tết. Lúc đó, ngoài chợ các loại dưa có tên mỹ miều như: Kim mỹ nhân, Hắc mỹ nhân, Xuân Lan…đang bán đầy. Giá mỗi kg cũng phải 5000-6000 đồng. Mỗi công khoảng 500 trái, mỗi trái khoảng 3kg, vị chi là 1 tấn rưỡi. Chí ít cũng phải 5-6 triệu, trừ chi phí cũng phải còn vài triệu. Bài toán chỉ ngồi cũng giải xong. Mấy ông bạn xưa nay cầm bút viết báo, chứ có cầm cuốc trồng dưa bao giờ cũng hăm hở bỏ nhuận bút, lương bổng các thứ mỗi người một triệu hùn vốn trồng dưa. Ông Đức Toàn ra điều ta là nhà doanh nghiệp phán rằng, phải lo ngay đầu ra mới cầm chắc thắng lợi. Chẳng biết thương lượng thế nào, vài ngày sau, anh Thái Hùng, giám đốc công ty may hứa bao tiêu hết toàn bộ sản phẩm. Vậy là thuận buồm xuôi gió

Trồng dưa phải trồng trên đất cát pha. Thế là cả bọn gồm Hoàng Lan, Đức Toàn, Anh Vũ thuê chiếc xe cà khổ xuống tận miền duyên hải Trà Vinh, quê của tôi tìm thuê người, thuê 4 công đất. Đưa cho ông cậu vốn là nông dân bản xứ một xấp tài liệu trồng dưa, ổng coi rồi gật gù: cũng y như người dân ở đây trồng chứ có gì mới đâu. Thế là an tâm hợp đồng miệng với người làm thuê, thuê đất. Lúc còn khoảng 70 ngày là Tết đến, điện thoại tới tấp hối thúc xuống giống cho kịp thu hoạch ngay dịp Tết. Rồi được 15 ngày, cả bọn rủ nhau làm mấy "ông hội đồng thời nay" đi thăm ruộng. Cũng xe pháo, rồi có cả mấy ông chủ doanh nghiệp rãnh rổi đòi theo để hít thở không khí trong lành miền quê. Trẻ con thấy xe hơi thăm ruộng dưa trố mắt nhìn như thấy quái vật. Rồi thì thấy dưa cũng lên xanh um, lòng nhẹ nhỏm phỏng vấn hỏi chuyện dân làng để khi về là mỗi ông cặp nách một bài về thị trường nông thôn. Từ đó, tin tức đưa về cũng có tốt, có xấu. Lúc thì dưa đang bò rất tốt. Lúc thì bão số 6, 7 làm dưa cứ ngóc đầu lên. Ông cậu gọi lên báo xịt thuốc rồi, dưa tiếp tục ngã đầu xuống để bò. Ngày thứ 30, tin vui báo về là dưa có trái đã to bằng cái chén. Lại kéo nhau về, quả thật dưa đã ra trái bằng cái chén ăn cơm. Phen này, chắc là trúng mùa đây. Hôm qua đọc báo thấy dự báo dưa năm nay sẽ rất cao giá vì mưa lâu làm thất mùa. Quá hứng nên rủ ngay ông chủ đất người Khơ me, thật thà làm một xị. Đang cao hứng, được vài ly ông ta nói chưa chắc ăn đâu chú ơi. Thấy cũng chột dạ. Được 50 ngày, sẳn đi công tác ở Trà Vinh, ghé tạt qua đám dưa xem sao, giữa đường gặp người quen hỏi thử xem tình hình thế nào. Chị ta nói dân trồng dưa ở Cầu Ngang năm nay tiêu hết. Trời đất! Nhưng dưa của chú cũng "chạy dây" nhưng còn khá. Phú! Có thế chứ! Thị trường mà nói chạy chợ tức là đắt hàng; còn dưa chạy dây chắc là tốt lắm. Chừng ra tới nơi mới té ra chạy dây là dưa bị si đa hết thuốc chữa! Gọi di động cho ông bạn tiến sĩ nông nghiệp hỏi xem có cách nào không. Ông ta cười trong máy rồi nói xịt Pha-ra-sông đi. Pha-ra-sông là phát bỏ rồi đổ ra sông đấy, chứ dưa bị virus thì thua rồi! Thời may kiểm tra lại chỉ có khoảng vài chục dây bị bệnh nên nhổ bỏ là xong. Ráng chừng 10 ngày nữa là bỏ tiền vào túi rồi.

Vậy mà sau đó mưa đêm liên tục mấy ngày khiến cả bọn trong bụng cứ giật thót theo tiếng mưa. Khoảng 23 Tết (định 25 là thu hoạch) tin báo là nên cắt nhanh kẻo dưa chạy dây. Thôi thì cắt sớm vậy. Hoàng Lan, Đức Toàn lo kho bãi, bốc xuống còn Anh Vũ theo tôi chở dưa về. Gọi điện về hỏi khoảng bao nhiêu trái. Tin báo: hơn 1000 trái. Trước khi đi, Hoàng Lan còn dặn, lựa riêng trăm trái tốt nhất về tặng bạn bè. Chiếc xe tải hồi hộp chạy trên con đường quê cát nóng hổi muốn cháy cả lốp. Vậy mà, không tin vào mắt mình, đống dưa đã cắt xong chỉ chở khoảng hai chiếc xe lam là hết. Cũng gần 2000 trái nhưng mỗi trái chỉ khoảng hơn 1kg, trời ạ!.

Vậy toi hết mấy triệu, nhưng không tức bằng công sức và sự hồ hởi tính toán đã bỏ ra. Buồn chả ăn uống mấy ngày. Cả bọn nhìn nhau mếu máo, còn ông bạn hứa bao tiêu cho đám dưa cứ tủm tỉm cười hoài. Thế mới hay việc gì cũng vậy nếu không có tính chuyên nghiệp thì mọi sự bất thành. Chúng tôi mới rút ra được kinh nghiệm, ngay cả trong vụ trồng dưa nhỏ nhoi của chúng tôi cũng phải cần đến nền tảng là tri thức (khoa học-công nghệ trồng dưa), chúng tôi thiếu cả cái nóng hổi nhất của thời đại là thông tin. Đã vậy sao thành công được. Tính ra việc kinh doanh nhỏ xíu như vậy cũng không phải là chuyện dễ; bởi vậy nghe nói dưa tiêu hết, ông Thái Hùng cứ tủm tỉm cười hoài.

TỜ QUYẾT ĐỊNH

Một ông bạn là giảng viên của trường Đại học Cần Thơ, sáng hôm 20/11, mặt hầm hầm bước vào đưa cho tôi tờ giấy bảo: Quà tết cho các thầy đấy. Quà? Sao lại cay cú thế? Té ra đó là một quyết định điều lực lượng đi lao động của phường, được gởi tới nhà đúng ngay ngày Nhà Giáo Việt nam. Kèm theo đó là một lời cảnh cáo: "yêu cầu anh (chị) chấp hành nghiêm chỉnh quyết định này, mọi sự cản trở hoặc trốn tránh sẽ bị xử lý nghiêm minh". Tôi hơi ngỡ ngàng nên bảo, có lẽ họ lầm tưởng anh là dân thất nghiệp. Nhưng anh chắc rằng đã kiểm tra và được báo là ai cũng phải đi lao động công ích, bất kể anh có là công chức hay không. Nếu không thì đóng 70 ngàn. Ừ thôi thì đóng 70.000. Anh nói, bỏ qua việc lao động công ích có tính đến công nhân viên chức hay không; vấn đề là thái độ và lời văn như thông báo trên là không thể chấp nhận được. Ông cụ nhà cạnh bên ghé mắt xem tờ quyết định rồi thì thầm: tôi nhớ là có đọc mấy lời như vậy ở đâu rồi. Cụ nhớ xem đã đọc ở đâu nào. Hình như là trong lệnh khám nhà hay truy nã gì đấy! Trời, cụ nói gì mà ghê vậy. Chứ không à? Kêu một công chức nhà nước đi lao động mà nói như thế có khác nào triệu tập tội phạm không? Ừ nhỉ? Không chỉ cụ mà tất cả những ai tôi cho xem tờ quyết định trên điều có chung cảm giác ấy. Mấy anh là giáo viên trường Đại học, cán bộ công chức ở trong xóm nghe nói vậy mỗi người đều cầm một quyết định với nội dung như trên chỉ thay tên người được triệu tập mang ra cho nhau xem. Quyết định này "không chỉ một lần mà đến những hai lần" trong năm nay.

Các cụ xưa khi nhà có khách thường bảo con cháu ăn nói cẩn thận, kẻo người ta chê cười. Afta, rồi Asean, rồi WTO đã gần kề, vậy mà người trong nhà với nhau trong những công việc hành chính như vậy lại sử dụng những từ ngữ như thế sao. Lộ trình hội nhập càng lúc càng gần, ta càng phải nhận ra những mặt yếu cần khắc phục, không chỉ trong lĩnh vực kinh tế, cơ chế pháp lý mà còn cả trong cách hành xử của các cấp hành chính cơ sở. Càng về tỉnh nhỏ, càng về vùng nông thôn, yếu kém càng rõ rệt. Việc chuẩn hóa càng bộ là việc không chỉ thực hiện ở các cấp hành chính cấp cao như tỉnh, thành phố, trung ương mà còn phải ở cấp xã phường. Năng lực yếu kém khiến cho việc vận hành nhà nuớc ở cấp xã phường bị đình trệ (không nói tới nhũng nhiểu), và sẽ dẫn đến sự đình trệ kéo theo của bộ máy lớn.

Khách sẽ đến và còn đông nữa chứ. Vì thế việc cải cách và nâng cao năng lực hành chính cấp cơ sở là việc không thể bỏ qua. Ví như cái tờ quyết định của phường mà anh bạn vừa cho xem, nó mới ký ngày 17/11/2002 mà cứ ngỡ nó đến từ thời xửa, thời xưa. Anh nói đùa, nếu ai cũng chấp hành thì trường Đại Học sẽ có một số khoa cho nghỉ, bệnh viện sẽ có một số bác sỉ đi đào kênh. Mà thật đấy chứ. Trong quyết định còn có câu "khi lao động phải mang theo Len, Gào, Cuốc và đồ dùng cá nhân phục vụ cho lao động, đảm bảo hòan thành chỉ tiêu đào đấp được giao" !!!!!